به گزارش نوفه،تنگه هرمز تقریباً چهار هفته است که عملاً بسته شده است – بازارهای جهانی نفت را به هرج و مرج کشانده است – و هیچ پایان روشنی در چشمانداز نیست.
تهدیدها و حملات ایران به کشتیها در خلیج فارس، خطر عبور و مرور را به اندازهای افزایش داده است که تقریباً تمام ترافیک از طریق این آبراه باریک را متوقف کرده است، که مجرای اصلی حدود ۲۰٪ از نفت و گاز طبیعی جهان، به علاوه کودهایی است که به رشد محصولات کشاورزی مورد نیاز جهان کمک میکنند.
با عمیقتر شدن بحران انرژی، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، از تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به محاصره سخن گفته است، در حالی که همچنین در حال اعزام هزاران سرباز دیگر به خاورمیانه و بررسی اسکورتهای احتمالی نیروی دریایی ایالات متحده برای تانکرهای نفتی است.
اما ایران هنوز از بسیاری جهات دست بالا را دارد – بخشی به دلیل روشهای جنگی غیرمتعارف، از جمله پهپادهای ارزان و مینهای دریایی، و بخشی به دلیل جغرافیای آن. در مجموع، این دو واقعیت، دفاع از کشتیها یا تأمین امنیت تنگه را برای ایالات متحده یا دیگران دشوارتر میکند.
و حفظ کنترل برای ایران سودآور است. مقامات ایرانی گفتهاند که پس از انتشار گزارشی از سوی لویدز لیست اینتلیجنس در ۲۳ مارس مبنی بر اینکه حداقل دو کشتی مبالغ هنگفتی برای عبور از تنگه پرداخت کردهاند، همچنان برای عبور ایمن برخی از تانکرها از این تنگه هزینه دریافت خواهند کرد.
چرا جغرافیا به نفع ایران است؟
به گفته شرکت تحلیلی کشتیرانی ورتکسا، تنگه هرمز در باریکترین نقطه خود حدود ۲۴ مایل عرض دارد. و تقریباً همه ترافیک از طریق دو خط اصلی کشتیرانی انجام میشود که حتی فشردهتر هم هستند.
نیک چایلدز، عضو ارشد نیروهای دریایی و امنیت دریایی در موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک (IISS)، گفت: «این منطقه به دلیل خوبی به عنوان یک گلوگاه توصیف میشود. ظاهراً گلوگاههای زیادی در سراسر جهان وجود دارد. اما میتوان استدلال کرد که این یک گلوگاه منحصر به فرد و چالش برانگیز است، زیرا هیچ جایگزینی وجود ندارد.»
تنگه هرمز در باریکترین نقطه خود تنها ۲۴ مایل عرض دارد. تنگه هرمز بین ایران و عمان قرار دارد و منطقه اقتصادی انحصاری آنها (EEZ) در وسط آن به هم میرسد. باریک بودن این آبراه، حمله به کشتیها را برای ایران آسانتر میکند، زیرا کشتیها فضایی برای مانور یا زمان هشدار برای فرار از تهدیدها ندارند.
بخشی از چالش پیش روی کشتیها و هرگونه عملیات اسکورت کشتی بالقوه این است که فضای مانور بسیار محدود است.
کوین رولندز، سردبیر مجله در اندیشکده موسسه خدمات متحد سلطنتی، گفت: «در اقیانوس آزاد همیشه گزینه تغییر مسیر وجود دارد؛ در یک گلوگاه یا دریای باریک، این گزینه غیرممکن است. این بدان معناست که ایران لزوماً نیازی به جستجو و یافتن اهداف خود ندارد. میتواند بنشیند و منتظر بماند.»
او گفت، این [سیستم] عملاً یک «منطقه کشتار» ایجاد میکند که در آن زمان هشدار برای حمله میتواند تنها چند ثانیه باشد.
ناگفته نماند، ایران تقریباً ۱۰۰۰ مایل خط ساحلی دارد که از آنجا میتواند موشکهای ضد کشتی پرتاب کند. این باتریهای موشکی متحرک هستند و از بین بردن آنها را دشوارتر میکنند و خط ساحلی طولانی خلیج فارس به این معنی است که ایران میتواند فراتر از خود تنگه حمله کند.
رولندز، که رئیس سابق مرکز مطالعات استراتژیک نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا نیز هست، در ایمیلی به سیانان گفت: «در سمت شمالی، یعنی سمت ایران، دشت مسطحی نیست. تپهها، کوهها، درهها، مناطق مسکونی و جزایر دریایی وجود دارد. همه اینها تشخیص تهدید ورودی را دشوارتر میکند و پنهان کردن سیستمهای تسلیحاتی متحرک را برای ایران آسانتر میکند.»
کشتیها در تنگه هرمز با چه تهدیدهایی روبرو هستند؟
تحلیلگران میگویند ظرفیت ایران برای وارد کردن خسارت به کشتیهای تجاری از طریق مجموعهای از قابلیتهای تهاجمی خود از زمان آغاز جنگ کاهش یافته است.
رولندز گفت: «با این حال، کاهش خطر به صفر تقریباً غیرممکن است و میتوانیم انتظار داشته باشیم که کشتیها برای مدتی با سطح تهدید باقیمانده از برخی یا همه این سیستمها مواجه شوند.»
ایران یک استراتژی تهاجمی چندلایه برای کنترل تنگه هرمز به کار گرفته است.
استراتژی ایران عملاً تنگه هرمز را بسته است و ایالات متحده در حال بررسی عملیات دریایی برای تأمین امنیت این آبراه است. در اینجا بزرگترین تهدیداتی که کشتیهای غیرنظامی در این تنگه با آن مواجه هستند، آورده شده است.
به گفته رولندز، تهدیدات پیچیده به این معنی است که هرگونه عملیاتی برای اسکورت کشتیها احتمالاً باید فراتر از یک کاروان سنتی از کشتیهای جنگی باشد که از جلو و عقب تانکرها حرکت میکنند.
به احتمال زیاد، یک مأموریت دریایی از یک رویکرد دفاعی چندلایه با نظارت ماهوارهها، هواپیماهای گشتی و پهپادهای هوایی استفاده خواهد کرد. کشتیها ممکن است مسیر خاصی را که از مینها پاکسازی شده است، طی کنند.
تقریباً تمام ترافیک از طریق این آبراه باریک عبور میکند.
تنگه هرمز تقریباً چهار هفته است که عملاً بسته شده است – بازارهای جهانی نفت را به هرج و مرج کشانده است – و هیچ پایان روشنی در چشمانداز نیست.
تهدیدها و حملات ایران به کشتیها در خلیج فارس، خطر عبور و مرور را به اندازهای افزایش داده است که تقریباً تمام ترافیک از طریق این آبراه باریک را متوقف کرده است، که مجرای اصلی حدود ۲۰٪ از نفت و گاز طبیعی جهان، به علاوه کودهایی است که به رشد محصولات کشاورزی مورد نیاز جهان کمک میکنند.
با عمیقتر شدن بحران انرژی، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به محاصره را تبلیغ کرده است، در حالی که همچنین در حال اعزام هزاران سرباز دیگر به خاورمیانه و بررسی اسکورتهای احتمالی نیروی دریایی ایالات متحده برای تانکرهای نفتی است.
اما ایران هنوز از بسیاری جهات دست بالا را دارد – بخشی به دلیل روشهای جنگی غیرمتعارف آن، از جمله پهپادهای ارزان و مینهای دریایی، و بخشی به دلیل جغرافیای آن. در مجموع، این دو واقعیت، دفاع از کشتیها یا تأمین امنیت نظامی تنگه را برای ایالات متحده یا دیگران دشوارتر میکند.
و حفظ کنترل تنگه هرمز برای ایران سودآور است. مقامات ایرانی پس از انتشار گزارشی از سوی موسسه لویدز لیست اینتلیجنس در ۲۳ مارس مبنی بر اینکه حداقل دو کشتی مبالغ هنگفتی برای عبور از آن پرداخت کردهاند، اعلام کردهاند که همچنان برای عبور ایمن برخی از تانکرها از این تنگه هزینه دریافت خواهند کرد.
چرا جغرافیا به نفع ایران است؟
به گفته شرکت تحلیلی کشتیرانی ورتکسا، تنگه هرمز در باریکترین نقطه خود حدود ۲۴ مایل عرض دارد. و تقریباً تمام ترافیک از طریق دو خط اصلی کشتیرانی که حتی فشردهتر هم هستند، انجام میشود.
نیک چایلدز، عضو ارشد نیروهای دریایی و امنیت دریایی در موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک (IISS)، گفت: «این تنگه به دلیل خوبی به عنوان یک گلوگاه توصیف میشود. ظاهراً گلوگاههای زیادی در سراسر جهان وجود دارد. اما میتوان استدلال کرد که این یک گلوگاه منحصر به فرد و چالش برانگیز است، زیرا هیچ جایگزینی وجود ندارد.»
بخشی از چالش برای کشتیها و هرگونه عملیات اسکورت کشتی بالقوه این است که فضای مانور بسیار محدود است.
کوین رولندز، سردبیر مجله در اندیشکده موسسه خدمات متحد سلطنتی، گفت: «در اقیانوس آزاد همیشه گزینه تغییر مسیر وجود دارد؛ در یک گلوگاه یا دریای باریک، این گزینه غیرممکن است. این بدان معناست که ایران لزوماً نیازی به جستجو و یافتن اهداف خود ندارد. میتواند بنشیند و منتظر بماند.»
او گفت که این امر عملاً یک «منطقه کشتار» ایجاد میکند که در آن زمان هشدار برای حمله میتواند تنها چند ثانیه باشد.تانکرهای نفتی از تنگه هرمز عبور میکنند.
تنگه هرمز چیست و چرا اینقدر مهم است؟
ناگفته نماند، ایران تقریباً ۱۰۰۰ مایل خط ساحلی دارد که از آنجا میتواند موشکهای ضد کشتی پرتاب کند. این باتریهای موشکی متحرک هستند و از بین بردن آنها را دشوارتر میکند و خط ساحلی طولانی خلیج فارس به این معنی است که ایران میتواند فراتر از خود تنگه حمله کند.
رولندز، که رئیس سابق مرکز مطالعات استراتژیک نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا نیز هست، در ایمیلی به سیانان گفت: «در سمت شمالی، یعنی سمت ایران، دشت مسطحی نیست. تپهها، کوهها، درهها، مناطق مسکونی و جزایر فراساحلی وجود دارد. همه اینها تشخیص تهدید ورودی را دشوارتر میکند و پنهان کردن سیستمهای تسلیحاتی متحرک را برای ایران آسانتر میکند.»
کشتیها در تنگه هرمز با چه تهدیدهایی روبرو هستند؟
تحلیلگران میگویند ظرفیت ایران برای وارد کردن خسارت به کشتیهای تجاری از طریق مجموعهای از قابلیتهای تهاجمی خود از زمان آغاز جنگ کاهش یافته است.
رولندز گفت: «با این حال، کاهش خطر به صفر تقریباً غیرممکن است و میتوانیم انتظار داشته باشیم که کشتیها برای مدتی با سطح تهدید باقیمانده از برخی یا همه این سیستمها مواجه شوند.»
به گفته رولندز، تهدیدات پیچیده به این معنی است که هرگونه عملیاتی برای اسکورت کشتیها احتمالاً باید فراتر از یک کاروان سنتی از کشتیهای جنگی باشد که از جلو و عقب تانکرها حرکت میکنند.
او گفت: «احتمال بیشتری وجود دارد که یک مأموریت دریایی از یک رویکرد دفاعی چندلایه با نظارت ماهوارهها، هواپیماهای گشتی و پهپادهای هوایی استفاده کند. کشتیها ممکن است مسیر خاصی را که از مینها پاکسازی شده است، طی کنند.»
چایلدز گفت که ایالات متحده موفق شده است بسیاری از قابلیتهای دریایی متعارف ایران را تضعیف کند. اما بالاترین تهدید هنوز از سوی زرادخانه غیرمتعارف ایران، مانند پهپادها، کشتیهای کوچک با قابلیت حمله سریع و حتی قایقهای بدون سرنشین پر از مواد منفجره، ناشی میشود.
چایلدز به سیانان گفت: «اگر ایرانیها تصمیم به مینگذاری بگیرند، میتوانید آنها را از پشت یک قایق بادبانی (dhow) که در غیر این صورت بیخطر به نظر میرسد، بغلتانید.» وی با اشاره به زیردریاییهای کوچکی که میتوانند در آبهای کمعمق فعالیت کنند، افزود: «اگرچه ایالات متحده احتمالاً زیردریاییهای بزرگ ایران را در نظر گرفته است، اما احتمالاً هنوز «زیردریاییهای کوچک» وجود دارند که باید در مورد آنها فکر کرد.»
متحدان ایالات متحده از جمله بریتانیا، فرانسه و بحرین نیز در تلاشند تا برنامههای عملی برای محافظت از کشتیرانی بینالمللی در این آبراه تدوین کنند.
وضعیت فعلی چگونه است؟
ایران حداقل به ۱۹ کشتی در نزدیکی تنگه هرمز، خلیج فارس و خلیج عمان حمله کرده است.
و تحلیلگران خاطرنشان میکنند که ایران حتی لازم نیست …
کشتیهای تروی برای موفقیت در هدف خود برای ایجاد اختلال در تجارت جهانی انرژی. تا زمانی که تهدید به اندازه کافی بالا باشد، بعید است که شرکتهای کشتیرانی ریسک از سرگیری ترانزیت را بپذیرند. با این حال، برخی از کشتیهای مرتبط با ایران، چین، هند و پاکستان از این تنگه عبور کردهاند.
ایران گفته است که «کشتیهای غیرمتخاصم» در صورت هماهنگی با مقامات ایرانی میتوانند از این تنگه عبور کنند. گزارش اطلاعاتی فهرست لویدز میگوید که حداقل ۱۶ کشتی از این تنگه عبور کردهاند، از جمله یکی که گمان میرود مبلغ ۲ میلیون دلار هزینه پرداخت کرده باشد، و همچنین چندین تانکر «زامبی» که از هویتهای جعلی کشتیهای اوراقشده استفاده میکردند. سیانان نمیتواند به طور مستقل این گزارش را تأیید کند.
حتی اگر در نهایت همه ترافیک تانکرها از سر گرفته شود، رفع این مشکل زمان خواهد برد: طبق اعلام سازمان بینالمللی دریانوردی، نزدیک به ۲۰۰۰ کشتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند.
دولت ترامپ در حال تبلیغ چیزی است که آن را پیشرفت دیپلماتیک مینامد. در همین حال، ایران مدعی است که در حال مذاکره با ایالات متحده نیست، اگرچه تبادل پیام از طریق میانجیگران را تأیید کرده است.
صحبتهای ترامپ در مورد مذاکرات در حالی مطرح میشود که هزاران تفنگدار دریایی و ملوان دیگر آمریکایی به سمت خاورمیانه در حرکت هستند.
دو مقام آمریکایی اوایل این هفته به سیانان گفتند که یازدهمین واحد اعزامی دریایی و گروه آماده به خدمت آبی-خاکی باکسر در راه هستند. و مقامات آمریکایی پیش از این به سیانان گفته بودند که واحد اعزامی دریایی (MEU) از کشتی تهاجمی یواساس طرابلس به خاورمیانه اعزام میشود، بدون اینکه دقیقاً مشخص شود که در کجا مستقر خواهد شد یا برای چه عملیاتی استفاده خواهد شد.
این واحدهای اعزامی دریایی معمولاً برای مأموریتهایی مانند تخلیه و عملیات آبی-خاکی که نیاز به جابجایی کشتی به ساحل دارند، مانند یورشها و حملات، استفاده شدهاند. این امر گمانهزنیها در مورد عملیاتهای احتمالی زمینی را افزایش داده است، اگرچه دولت ترامپ تاکنون گفته است که عملیات زمینی در ایران را رد کرده است. مقاله مرتبط
تصویر ماهوارهای جزیره خارک ایران را در ۱۱ مارس ۲۰۲۶، قبل از حملات آمریکا به این جزیره نشان میدهد.
منابع میگویند ایران در حال تقویت دفاع از جزیره خارک برای محافظت در برابر حمله زمینی احتمالی آمریکا است.
۵ دقیقه مطالعه
تحلیلگران نظامی میگویند که ایالات متحده ممکن است روی این واقعیت حساب کرده باشد که آوردن ناو هواپیمابر یو اس اس تریپولی و سایر داراییهای دریایی به منطقه برای ایجاد تهدید، ممکن است برای تغییر محاسبات ایران کافی باشد.
ترامپ همچنین تهدید میکند که در صورت ادامه مسدود کردن تنگه هرمز، به سایتهای بیشتری مرتبط با تجارت نفت ایران حمله خواهد کرد. جمعه گذشته، ارتش ایالات متحده به تأسیسات نظامی در جزیره خارک حمله کرد که تقریباً ۹۰ درصد از صادرات نفت خام کشور را مدیریت میکند. سایتهای مرتبط با تجارت نفت در جزیره تحت کنترل دولت مورد حمله قرار نگرفتند، اما ترامپ هشدار داده است که ممکن است هدف بعدی آنها باشند که این امر منجر به تشدید دیگری در اوضاع خواهد شد.
برد لندون، هانا زیادی، هلن ریگان، هیلی بریتزکی و زاخاری کوهن از سیانان در تهیه این گزارش مشارکت داشتند.
