ستاد توسعه علوم و فناوریهای گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی، مجموعهای از برنامههای اجرایی، علمی و فناورانه را با هدف تقویت حکمرانی، استانداردسازی، توسعه فناوری، حمایت از مالکیت فکری و گسترش حضور بینالمللی طب ایرانی و فرآوردههای دارویی سنتی، گیاهی و طبیعی در دستور کار قرار داده است.
به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، مرور برنامههای اخیر این ستاد نشان میدهد که توسعه زیستبوم طب ایرانی با تمرکز همزمان بر پژوهش، آموزش، تولید، تجاریسازی، استانداردسازی و تعاملات علمی و فناورانه داخلی و بینالمللی دنبال میشود.
در این چارچوب، ایجاد همافزایی میان دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی و نهادهای بینالمللی به یکی از محورهای اصلی برنامهها تبدیل شده است؛ رویکردی که میتواند زنجیرهای منسجم از شکلگیری ایده و پژوهش تا تولید محصول و ورود به بازار ایجاد کند.
تدوین سند ملی حکمرانی طب ایرانی در دستور کار
یکی از مهمترین برنامههای اخیر، آغاز مطالعات برای تدوین «سند ملی حکمرانی طب ایرانی و صنایع داروسازی سنتی، گیاهی و طبیعی» است.
در تدوین این سند، موضوعاتی همچون الزامات حکمرانی، ظرفیتهای علمی و فناورانه، نقش دستگاهها و بازیگران مختلف زیستبوم و سازوکارهای توسعه صنایع مرتبط مورد بررسی قرار میگیرد.
همزمان، بهرهگیری از ظرفیتهای مالکیت فکری با رویکرد بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته است تا زمینه ثبت و صیانت از دستاوردهای فناورانه و تقویت جایگاه محصولات ایرانی در بازارهای هدف فراهم شود.
ایجاد پایپلاین مشترک برای توسعه داروهای گیاهی و طبیعی
طراحی و تدوین پایپلاینهای مشترک دارویی در حوزه فرآوردههای سنتی، گیاهی و طبیعی نیز از دیگر برنامههای مورد بررسی است.
اجرای این برنامه میتواند ارتباط میان پژوهش، توسعه محصول و صنعت داروسازی را تقویت کرده و مسیر تبدیل یافتههای علمی و ایدههای فناورانه به محصولات قابل تولید و عرضه را کوتاهتر کند.
همچنین همکاری مشترک میان ستاد توسعه علوم و فناوریهای گیاهان دارویی و طب سنتی و ستاد توسعه زیستفناوری با هدف بهرهگیری از ظرفیتهای مکمل و توسعه فناوریهای حوزه سلامت در دستور کار قرار گرفته است.
تقویت هماهنگی با سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت
در بخش دیگری از برنامهها، روند اجرای مصوبات کمیسیون اصل ۹۰ و برنامههای سند ملی در حوزه غذا و دارو با حضور رئیس سازمان غذا و دارو و مدیران این سازمان بررسی شده است.
در این نشستها، بر تسریع اجرای برنامهها، افزایش هماهنگی میان دستگاهها و توسعه فرآوردههای گیاهی، طبیعی و سنتی در چارچوب سیاستهای کلان حوزه سلامت تأکید شد.
برنامههای راهبردی مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت نیز در تعامل با ستاد مورد بررسی قرار گرفته و تعیین اولویتهای اجرایی و جلوگیری از پراکندگی فعالیتها بهعنوان یکی از الزامات اصلی توسعه این حوزه مطرح شده است.
مالکیت فکری و ثبت نشانهای جغرافیایی
حمایت از داراییهای فکری و معنوی از دیگر محورهای مهم برنامههای ستاد است.
در نشست مشترک با کانون پتنت ایران و مرکز مالکیت معنوی، سازوکارهای حمایت از ثبت اختراعات، حفاظت از دستاوردهای فناورانه و توسعه نظام مالکیت فکری بررسی شده است.
فرآیند ثبت نشانهای جغرافیایی نیز در این چارچوب مورد توجه قرار گرفته است؛ اقدامی که میتواند علاوه بر حفاظت حقوقی از محصولات بومی، به افزایش ارزش تجاری و توسعه بازار آنها کمک کند.
بررسی چالشهای تولید و توزیع داروهای گیاهی
ارتباط مستقیم با صنعت و بخش خصوصی نیز در برنامههای اخیر مورد توجه بوده است.
چالشهای تولید، صنعت و توزیع داروهای گیاهی، طبیعی و سنتی با حضور اعضای شورای مرکز رشد فناوری طب و داروسازی و فرآوردههای طبیعی دانشگاه علوم پزشکی تهران و نمایندگان بخش خصوصی بررسی شده است.
تقویت ارتباط میان مراکز علمی و فناورانه و فعالان صنعت، شناسایی موانع تولید و توسعه زنجیره ارزش فرآوردههای طبیعی از محورهای اصلی این نشستها بوده است.
توسعه آموزشهای مهارتی در طب ایرانی
در حوزه آموزش نیز همکاریهایی برای طراحی دورههای مهارتمحور آغاز شده است.
ظرفیت سامانه ۴۰۳۰ برای اجرای برنامههای آموزشی و ترویجی و افزایش آگاهی عمومی درباره سبک زندگی سالم مورد بررسی قرار گرفته و در کنار آن، همکاری با مرکز ملی آموزشهای حرفهای و مهارتی وزارت بهداشت برای تدوین دورههای تخصصی دنبال میشود.
هدف از این برنامهها، ارتقای توانمندی نیروی انسانی و توسعه آموزشهای کاربردی متناسب با نیازهای واقعی حوزه طب ایرانی و فرآوردههای سنتی و طبیعی عنوان شده است.
تدوین ۲۶ برنامه برای توسعه جایگاه بینالمللی طب ایرانی
یکی از برنامههای مهم ستاد، تدوین برنامه عملیاتی شامل ۲۶ عنوان برای ارتقای جایگاه بینالمللی طب ایرانی و فرآوردههای دارویی سنتی و گیاهی است.
در این برنامه، توسعه همکاریهای علمی و فناورانه با دیگر کشورها، معرفی ظرفیتهای علمی ایران و فراهم کردن زمینه حضور گستردهتر محصولات و خدمات این حوزه در عرصه بینالمللی دنبال میشود.
همچنین برگزاری نشستهای تخصصی با نهادهای بینالمللی و مشارکت در اجلاس بریکس و نشستهای حوزه طب سنتی از جمله برنامههای مرتبط با توسعه دیپلماسی علمی و فناوری است.
این اقدامات میتواند زمینه انتقال تجربه، اجرای پژوهشهای مشترک و معرفی ظرفیتهای علمی و فناورانه ایران را در سطح بینالمللی فراهم کند.
استانداردسازی؛ محور توسعه بازار و افزایش اعتماد
استانداردسازی نیز بهعنوان یکی از زیرساختهای کلیدی توسعه این حوزه در دستور کار قرار دارد.
روند تدوین، بازنگری و توسعه استانداردهای مرتبط با طب سنتی در کمیته فنی متناظر سازمان ملی استاندارد بررسی شده و اسناد تخصصی و الزامات فنی مورد نیاز در حال ارزیابی است.
توسعه استانداردهای تخصصی میتواند در ارتقای کیفیت و ایمنی محصولات، افزایش اعتماد مصرفکنندگان و ایجاد زبان مشترک میان تولیدکنندگان، نهادهای علمی و دستگاههای نظارتی نقش مؤثری ایفا کند.
ورود فناوری نانو به توسعه فرآوردههای گیاهی
در بخش فناوری نیز ظرفیتهای نانوفناوری برای توسعه محصولات و فرآیندهای مرتبط مورد توجه قرار گرفته است.
در همین راستا، بازدید از مرکز صنعتیسازی نانوفناوری کاربردی (ICAN) و برگزاری نشست با دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو انجام شده تا زمینههای همکاری مشترک و استفاده از قابلیتهای این فناوری در حوزه گیاهان دارویی و فرآوردههای طبیعی بررسی شود.
راهاندازی سامانه علمپژوهی طب ایرانی
دبیرخانه و سامانه علمپژوهی طب ایرانی نیز فعالیت خود را آغاز کرده است.
راهاندازی این سامانه با هدف ساماندهی فعالیتهای پژوهشی، تقویت ارتباط میان پژوهشگران و مراکز علمی و هدایت مطالعات به سمت اولویتهای تخصصی حوزه طب ایرانی صورت گرفته است.
در حوزه انتشار علمی نیز حمایت از راهاندازی دومین مجله تخصصی انگلیسیزبان بینالمللی طب ایرانی با عنوان «Complementary and Persian Medicine Reviews» در دستور کار قرار گرفته است.
این نشریه میتواند زمینه انتشار گستردهتر دستاوردهای پژوهشی، افزایش ارتباط میان محققان داخلی و خارجی و تقویت حضور علمی طب ایرانی در مجامع بینالمللی را فراهم کند.
مجموع اقدامات انجامشده نشان میدهد که رویکرد جدید توسعه زیستبوم گیاهان دارویی و طب ایرانی، تنها به پژوهش یا تولید محصول محدود نیست و مجموعهای از مؤلفههای حکمرانی، فناوری، آموزش، صنعت، بازار، مالکیت فکری، استانداردسازی و تعاملات بینالمللی را بهصورت همزمان در بر میگیرد.
تداوم این مسیر و تقویت همکاری میان دستگاههای اجرایی، مراکز علمی و پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی میتواند زمینه توسعه رقابتپذیری محصولات ایرانی و حضور مؤثرتر آنها در بازارهای داخلی و بینالمللی را فراهم کند.
