مدل حمایت از دستیارهای هوش مصنوعی تغییر کرد؛ مشارکت مالی وزارتخانه‌ها الزامی شد

مدل حمایت از دستیارهای هوش مصنوعی تغییر کرد؛ مشارکت مالی وزارتخانه‌ها الزامی شد

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور از بازطراحی مدل حمایت از پروژه‌های دستیار هوش مصنوعی خبر داد و گفت: در مرحله جدید، با هدف سنجش نیاز واقعی دستگاه‌های اجرایی، ۷۰ درصد هزینه اجرای پروژه‌ها از سوی معاونت علمی و ۳۰ درصد از سوی وزارتخانه‌های بهره‌بردار تأمین خواهد شد.

به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، نشست ارائه پیشرفت پروژه‌های دستیار هوش مصنوعی با حضور حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، روز ۳۰ خردادماه در محل معاونت علمی برگزار شد.

در این نشست، مجریان پروژه‌های دستیار هوش مصنوعی در دستگاه‌های اجرایی، آخرین اقدامات، دستاوردها و میزان پیشرفت طرح‌های خود را ارائه کردند و روند اجرای پروژه‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت.

افشین در این نشست با اشاره به جایگاه علمی ایران در حوزه هوش مصنوعی گفت: ایران از نظر تولید علم هوش مصنوعی در میان ۱۲ تا ۱۴ کشور برتر جهان قرار دارد، اما هنوز میان جایگاه علمی کشور و میزان کاربرد عملی این فناوری در ساختارهای اجرایی فاصله وجود دارد.

وی افزود: کاهش این فاصله نیازمند همکاری جدی میان دانشگاه‌ها، دولت، دستگاه‌های اجرایی و بخش‌های فناور است. همچنین باید مقاومت در برابر استفاده از داده و فناوری‌های نوین کاهش یابد تا تصمیم‌گیری‌ها در کشور به سمت داده‌محوری حرکت کند.

مدیریت مدرن بدون داده ممکن نیست

معاون علمی رئیس‌جمهور با بیان اینکه مفهوم مدیریت در جهان امروز تغییر کرده است، اظهار کرد: دیگر نمی‌توان سازمان‌ها، وزارتخانه‌ها و بنگاه‌های اقتصادی را با روش‌های سنتی اداره کرد. شرکت‌ها و سازمان‌های موفق امروز، مجموعه‌هایی هستند که توانایی مدیریت داده را دارند.

او ادامه داد: حجم کلان داده‌ها با توان انسانی قابل مدیریت نیست و هوش مصنوعی می‌تواند نقش اصلی را در تحلیل، پردازش و تبدیل داده‌ها به اطلاعات قابل استفاده ایفا کند. بر همین اساس، تلاش شده است مسیر تصمیم‌گیری در وزارتخانه‌ها به سمت استفاده از داده و ابزارهای هوشمند هدایت شود.

افشین با اشاره به برخی نگرانی‌ها درباره نقش دستیارهای هوش مصنوعی گفت: دستیارهای هوش مصنوعی قرار نیست جایگزین مدیران شوند، بلکه وظیفه آنها کمک به مدیران برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر است. این دستیارها با جمع‌آوری، پردازش و تحلیل داده‌ها، امکان تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات کامل‌تر را فراهم می‌کنند.

دستیار هوش مصنوعی؛ پروژه‌ای زنده و بلندمدت

معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه پروژه دستیاران هوش مصنوعی یک طرح کوتاه‌مدت نیست، گفت: از ابتدا این پروژه را یک برنامه شش‌ماهه یا یک‌ساله ندیدیم. دستیارهای هوش مصنوعی پروژه‌هایی زنده و مستمر هستند که باید دائماً به‌روزرسانی، تکمیل و توسعه پیدا کنند.

وی افزود: هدف صرفاً استقرار چند دستیار هوش مصنوعی در وزارتخانه‌ها نیست. مجموعه این دستیارها در آینده می‌تواند به شکل‌گیری یک دستیار جامع برای نظام حکمرانی کشور و حتی رئیس‌جمهور کمک کند.

افشین با اشاره به آثار عملی این پروژه در کشور اظهار کرد: امروز قراردادهای بزرگ و حتی میلیون‌دلاری در حوزه هوش مصنوعی در حال شکل‌گیری است که حاصل تلاش دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و تیم‌های اجرایی این طرح است.

او نمونه‌ای از این روند را هوشمندسازی در صنعت نفت دانست و گفت: پیش از این معاونت علمی از یک پروژه هوشمندسازی برای یک چاه نفت حمایت کرده بود، اما اکنون قراردادهایی برای هوشمندسازی ده‌ها چاه نفت منعقد شده است. یک پروژه شامل ۳۷ حلقه چاه نفت و پروژه‌ای دیگر نیز شامل مجموعه‌ای مشابه است.

به گفته وی، این موضوع نشان می‌دهد صنایع کشور به‌تدریج اثرات اقتصادی و عملیاتی هوشمندسازی را درک کرده‌اند و به سمت استفاده جدی‌تر از فناوری‌های هوش مصنوعی حرکت می‌کنند.

ورود پروژه به مرحله جدید حمایت مالی

افشین درباره شیوه حمایت معاونت علمی از پروژه‌های دستیار هوش مصنوعی گفت: در بسیاری از موارد، تا ۹۰ درصد مبالغ قراردادها پیش از پایان پروژه پرداخت شده است تا روند توسعه فناوری متوقف نشود و دانشگاه‌ها و تیم‌های اجرایی بتوانند مسیر خود را با سرعت بیشتری ادامه دهند.

وی با اشاره به زمان‌بندی تعهدات دانشگاه‌ها افزود: دانشگاه‌ها موظف بودند تا ۱۵ تیرماه تعهدات خود را عملیاتی کنند و هر مجموعه‌ای که به تعهدات خود عمل نکرده باشد، امکان ورود به مرحله بعدی پروژه را نخواهد داشت.

معاون علمی رئیس‌جمهور همچنین به برخی موانع اجرای طرح در یک سال گذشته اشاره کرد و گفت: پروژه در این مدت با چالش‌هایی مانند قطعی اینترنت و برخی شرایط خاص کشور مواجه شد که بر فعالیت دستیارهای هوش مصنوعی اثر گذاشت، اما تلاش دانشگاه‌ها و تیم‌های اجرایی متوقف نشد.

مدل جدید؛ ۷۰ درصد معاونت علمی، ۳۰ درصد وزارتخانه‌ها

افشین از تغییر مدل حمایت مالی در فاز دوم پروژه خبر داد و گفت: بر اساس مصوبه جدید، ۷۰ درصد هزینه اجرای پروژه توسط معاونت علمی و ۳۰ درصد توسط وزارتخانه بهره‌بردار تأمین می‌شود.

به گفته وی، این تصمیم با هدف سنجش میزان نیاز واقعی دستگاه‌ها به پروژه‌های هوش مصنوعی اتخاذ شده است؛ زیرا دستگاهی که واقعاً به یک پروژه نیاز داشته باشد، باید بخشی از سرمایه‌گذاری آن را نیز بر عهده بگیرد.

معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: در سال آینده نسبت حمایت‌ها معکوس خواهد شد؛ به این معنا که ۷۰ درصد هزینه پروژه را وزارتخانه و ۳۰ درصد را معاونت علمی تأمین خواهد کرد. در سال‌های بعد نیز پروژه باید به مرحله‌ای برسد که دستگاه اجرایی بتواند آن را از محل ارزش افزوده و منافع حاصل از اجرای طرح ادامه دهد.

دو شرط اصلی برای تمدید قراردادها

افشین اعلام کرد: از ۱۵ تیرماه، قراردادهای جدید تنها در صورت تحقق دو شرط تمدید می‌شوند؛ نخست آنکه دانشگاه یا مجری پروژه، تمامی تعهدات قبلی خود را انجام داده باشد و دوم آنکه وزارتخانه مربوطه ادامه پروژه را رسماً تأیید کرده و سهم مالی خود را پرداخت کند.

وی افزود: پیش‌پرداخت ۳۰ درصدی وزارتخانه باید در ابتدای قرارداد انجام شود و قراردادهای جدید نیز به‌صورت سه‌جانبه میان معاونت علمی، وزارتخانه و دانشگاه یا مجری پروژه منعقد خواهد شد.

معاون علمی رئیس‌جمهور گفت: معاونت علمی تلاش می‌کند با استفاده از اختیارات قانونی خود، موانع اداری از جمله فرآیندهای پیچیده مناقصه را برطرف کند تا اجرای پروژه‌ها با سرعت بیشتری دنبال شود.

او تأکید کرد: موضوع دستیارهای هوش مصنوعی اکنون به یکی از محورهای مهم در جلسات با وزرا تبدیل شده است و زمان آن رسیده که مدیران ارشد کشور آثار عملی این فناوری را در افزایش بهره‌وری و بهبود کیفیت تصمیم‌گیری مشاهده کنند.

افشین در پایان سخنان خود گفت: اگرچه پروژه دستیاران هوش مصنوعی با هدف حل مسائل اجرایی کشور طراحی شده، اما در عمل موجب تقویت هسته‌های پژوهشی، گروه‌های دانشجویی و فعالیت‌های علمی در دانشگاه‌ها شده و آثار آن در توسعه زیست‌بوم هوش مصنوعی کشور قابل مشاهده است.

سکوی ملی هوش مصنوعی دوباره فعال شد

در ادامه این نشست، عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان، با اشاره به حمایت‌های انجام‌شده از پروژه دستیاران هوش مصنوعی گفت: با توجه به اینکه امکان تخصیص اعتبارات به دانشگاه‌ها تا تیرماه وجود نداشت، با حمایت معاون علمی رئیس‌جمهور، منابع مالی دانشگاه‌ها پیش از پایان سال و در اسفندماه تخصیص یافت تا فعالیت هسته‌های پژوهشی این طرح متوقف نشود.

بهرامی همچنین با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های ملی هوش مصنوعی اظهار کرد: با وجود آسیب‌های واردشده به سکوی ملی هوش مصنوعی در جریان جنگ تحمیلی اخیر، این سکو از ابتدای خردادماه بار دیگر به مدار خدمت بازگشت.

وی افزود: همزمان با شرایط بحرانی کشور، با تدبیر معاون علمی رئیس‌جمهور، از ظرفیت بخش خصوصی برای تأمین خدمات پردازشی استفاده شد و یارانه‌های لازم برای ارتقای این خدمات در اختیار پروژه‌ها قرار گرفت.

تحویل ۱۴ دستیار هوش مصنوعی در فاز نخست

در بخش دیگری از نشست، محمدباقر غزنوی، ناظر طرح دستیاران هوش مصنوعی معاونت علمی، گزارشی از روند اجرای پروژه ارائه کرد و گفت: مجموعه دستیارهای هوش مصنوعی فعال در این طرح شامل دانشگاه‌ها و شرکت‌هایی هستند که فعالیت خود را از اسفندماه ۱۴۰۳ آغاز کرده‌اند و تعدادی از مجریان نیز به‌تازگی به این مجموعه پیوسته‌اند.

وی افزود: همه پروژه‌های فعال این دوره تا ۱۵ تیرماه فرصت دارند تعهدات خود را تکمیل کنند و پس از آن، پرونده این فاز بسته خواهد شد.

غزنوی با اشاره به فاز دوم پروژه گفت: مرحله فعلی، مرحله هوش تجاری و مدل‌سازی وزارتخانه‌هاست؛ مرحله‌ای که در آن ساختار کسب‌وکار دستگاه‌ها، پایگاه‌های داده و روابط اطلاعاتی آنها شناسایی و مدل‌سازی می‌شود.

ناظر طرح دستیاران هوش مصنوعی یکی از اقدامات مهم این مرحله را طراحی و استقرار یک استاندارد واحد بومی برای همه پروژه‌ها دانست و گفت: این استاندارد بر پایه چارچوب بین‌المللی CRISP-DM توسعه یافته و برای آشنایی مجریان، چندین کارگاه آموزشی حضوری و مجازی برگزار شده است.

به گفته وی، هدف این بود که همه دانشگاه‌ها و مجریان پروژه‌ها با زبانی مشترک و در قالب یک چارچوب واحد فعالیت کنند.

غزنوی با اشاره به خروجی‌های فاز نخست اظهار کرد: در پایان فاز اول، ۱۴ دستیار هوش مصنوعی همراه با کدها و مستندات فنی به معاونت علمی تحویل داده شد. برخی از این دستیارها در حال بهره‌برداری هستند، اما تعدادی نیز به دلیل نبود زیرساخت‌هایی مانند خدمات میزبانی و استقرار پایدار، هنوز به شکل کامل مورد استفاده قرار نگرفته‌اند.

وی از طراحی یک سامانه واحد برای اجرای پروژه‌ها خبر داد و گفت: در این مرحله، به جای تمرکز بر توسعه جداگانه نرم‌افزارها، تلاش شد همه مجریان بر مدل‌سازی داده و شناخت فرآیندهای وزارتخانه‌ها متمرکز شوند.

غزنوی افزود: سامانه‌ای واحد طراحی و در اختیار همه مجریان قرار گرفت تا داده‌ها و مدل‌های خود را در آن بارگذاری کنند. تاکنون اطلاعات ۱۲ مجری در نسخه سوم این سامانه ثبت و یکپارچه‌سازی شده است.

او همچنین حل بخشی از مسائل مرتبط با مالکیت داده و حاکمیت اطلاعات را از دستاوردهای مهم این مرحله دانست و گفت: با همکاری معاونت علمی و دستگاه‌های مرتبط، گام‌هایی برای تعیین سازوکار دسترسی به داده‌های مورد نیاز پروژه برداشته شده است.

غزنوی در پایان با اشاره به هدف نهایی این طرح گفت: پروژه دستیاران هوش مصنوعی باید در نهایت به سامانه‌هایی منجر شود که بتوانند روند تحولات داده‌ای کشور را پیش‌بینی کنند و زمینه توسعه دوقلوهای دیجیتال دستگاه‌های اجرایی را فراهم آورند.