جهش علوم شناختی ایران در سال گذشته؛ از بومی‌سازی فناوری‌های مغز تا حمایت از ۲۵ استارتاپ

علم و فناوری در سالی که گذشت؛
جهش علوم شناختی ایران با توسعه زیرساخت‌ها و بومی‌سازی فناوری‌های پیشرفته

معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری در سال گذشته با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های پژوهشی، حمایت از بومی‌سازی فناوری‌های نوین مغز و رایانه و تقویت زیست‌بوم نوآوری، گام‌های تازه‌ای برای ارتقای جایگاه علوم شناختی در کشور برداشت.

به گزارش پایگاه خبری نوفه، علوم شناختی به‌عنوان یکی از حوزه‌های راهبردی و میان‌رشته‌ای در مرزهای دانش، نقش مهمی در ارتقای سلامت روان، توانبخشی، توسعه فناوری‌های عصبی و گسترش واسطه‌های مغز و رایانه دارد. بر همین اساس، توسعه هدفمند این حوزه در سال گذشته به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری علمی و فناورانه کشور تبدیل شد.

در این چارچوب، مجموعه‌ای از برنامه‌ها در زمینه توسعه زیرساخت‌های تحقیقاتی، تجاری‌سازی محصولات، تولید دانش مرجع، تربیت نیروی انسانی متخصص و ترویج عمومی علوم شناختی اجرایی شد.

ایجاد زیرساخت‌های پیشرفته پژوهشی در حوزه مغز و اعصاب

یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در سال گذشته، حمایت از ایجاد زیرساخت‌های پژوهشی پیشرفته برای مطالعه بیماری‌های عصبی و شناختی بود. در این مسیر، مدل‌سازی بیماری‌های عصبی با هدف بررسی بیماری‌های نوپدید و بازپدید، توسعه درمان‌های دارویی نوین و پشتیبانی از تحقیقات مرتبط با واکسن‌ها دنبال شد.

همچنین در حوزه پزشکی بازساختی، پژوهش‌هایی با محوریت بازسازی سلولی و بافتی مغز برای درمان آسیب‌های عصبی و بهبود عملکردهای شناختی مورد حمایت قرار گرفت. این اقدامات می‌تواند زمینه‌ساز توسعه روش‌های نوین درمانی در حوزه اختلالات عصبی و شناختی باشد.

در بخش فناوری‌های عصبی نیز توسعه و ارزیابی فناوری‌های پزشکی الکترونیک و واسطه‌های مغز و رایانه، موسوم به BCI، در کنار تجهیز زیرساخت‌های پژوهشی مبتنی بر پردازش‌های انسانی با هدف گسترش کاربردهای بالینی و اجتماعی این فناوری‌ها دنبال شد.

تقویت شبکه آزمایشگاهی و ایجاد زیرساخت ملی داده‌های زیستی

در سال گذشته، به‌منظور ساماندهی داده‌های زیستی در سطح ملی، از ۷ مرکز برای استقرار نظام ملی داده‌های زیستی حمایت شد. این اقدام با هدف ایجاد بسترهای منسجم برای جمع‌آوری، مدیریت و تحلیل داده‌های زیستی و شناختی کشور انجام شده است.

در حوزه زیرساخت‌های آزمایشگاهی نیز تجهیز و راه‌اندازی آزمایشگاه‌های ملی در دانشگاه‌های بوشهر، مشهد و شیراز و ارتقای آزمایشگاه‌ها در دانشگاه‌های سمنان، مازندران و علوم پزشکی تهران در دستور کار قرار گرفت. بر اساس این برنامه، ۱۹ آزمایشگاه جدید به شبکه آزمایشگاهی کشور اضافه شد تا دسترسی پژوهشگران به تجهیزات تخصصی و پیشرفته تسهیل شود.

از دیگر اقدامات زیربنایی این حوزه می‌توان به آغاز تدوین «اطلس سیمای شناختی ایرانیان» اشاره کرد؛ طرحی که با هدف شناخت دقیق‌تر وضعیت شناختی جامعه ایرانی و فراهم‌سازی داده‌های پایه برای سیاست‌گذاری‌های علمی و سلامت‌محور دنبال می‌شود.

حمایت از بومی‌سازی محصولات راهبردی و ۲۵ استارتاپ شناختی

در بخش توسعه فناوری و بومی‌سازی تجهیزات پیشرفته، معاونت علمی از تولید نمونه اولیه ۵ محصول راهبردی در حوزه علوم شناختی حمایت کرد. این محصولات شامل سیستم‌های تحریک عمیق مغزی، تراشه‌های واسطه مغز و رایانه و سامانه‌های پیشرفته توانبخشی شناختی است.

همچنین ۴۸ محصول دانش‌بنیان در حوزه‌های سلامت دیجیتال و فناوری‌های عصبی تحت حمایت‌های تحقیق و توسعه قرار گرفتند. این حمایت‌ها با هدف کاهش وابستگی فناورانه، توسعه بازار محصولات بومی و افزایش توان رقابت شرکت‌های دانش‌بنیان انجام شده است.

در راستای تقویت زیست‌بوم نوآوری علوم شناختی نیز از ۲۵ استارتاپ فعال در این حوزه حمایت شد. این حمایت‌ها در قالب سرمایه در گردش، تسهیلات توسعه محصول، گرنت‌های تحقیق و توسعه و خدمات منتورینگ ارائه شده تا مسیر تبدیل ایده‌های فناورانه به محصول و ورود آن‌ها به بازار هموارتر شود.

توسعه بازار داخلی و حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی

تجاری‌سازی محصولات علوم شناختی از دیگر محورهای مهم برنامه‌های سال گذشته بود. در همین راستا، به ۱۵ شرکت دانش‌بنیان برای عرضه محصولات توانبخشی و سنجش شناختی در بازار داخلی یارانه فروش اختصاص یافت.

در حوزه توسعه بازارهای خارجی نیز با هدف کمک به صادرات فناوری‌های شناختی، از حضور ۳ شرکت برتر در نمایشگاه‌های بین‌المللی «عرب هلث» دبی و «GITEX» حمایت شد. همچنین محصولات فناورانه این حوزه در ۵ نمایشگاه داخلی از جمله نمایشگاه «فن‌نما» و نمایشگاه‌های تجهیزات پزشکی شیراز و مشهد به متخصصان و فعالان صنعت معرفی شد.

تولید دانش مرجع و تربیت نیروی انسانی متخصص

در حوزه تولید دانش، حمایت از ۴۵ طرح پژوهشی در سال گذشته به انتشار ۱۷۱ مقاله ISI، تدوین ۱۲ کتاب مرجع و انتشار ۲ مجله علمی-پژوهشی منجر شد. همچنین برای ایجاد انگیزه در میان پژوهشگران و نخبگان، از مقالات برتر در کنگره‌های معتبر BCNC و همایش بازی‌های دیجیتال تقدیر شد.

در بخش سرمایه انسانی نیز جذب ۲۶ سرباز نخبه، حمایت از پایان‌نامه‌های دانشجویان دکتری و MD-PhD و برگزاری ۹ دوره تخصصی تربیت نیروی انسانی در دستور کار قرار گرفت. این اقدامات با هدف تقویت پشتوانه علمی و تخصصی کشور در حوزه علوم شناختی انجام شده است.

ترویج علوم شناختی و افزایش آگاهی عمومی

معاونت علمی در کنار حمایت‌های تخصصی و فناورانه، برنامه‌هایی را نیز برای عمومی‌سازی علوم شناختی اجرا کرده است. برگزاری رویداد ملی «هفته آگاهی از مغز» و تولید ۳۸ محتوای رسانه‌ای در قالب برنامه‌های تلویزیونی، رادیویی و پادکست از جمله اقدامات انجام‌شده برای آشنایی بیشتر جامعه با این حوزه بوده است.

همچنین حمایت از ۱۳ رویداد علمی و ۵ مسابقه ملی در سطوح دانش‌آموزی و دانشجویی، زمینه شناسایی استعدادهای جوان و تقویت جریان علمی آینده‌ساز در حوزه علوم شناختی را فراهم کرده است.

مجموع این اقدامات نشان می‌دهد توسعه علوم شناختی در کشور با رویکردی زنجیره‌ای دنبال می‌شود؛ رویکردی که از ایجاد زیرساخت‌های آزمایشگاهی و پژوهش‌های پایه آغاز شده، با بومی‌سازی فناوری و حمایت از شرکت‌ها و استارتاپ‌ها ادامه یافته و در نهایت به توسعه بازار، حضور بین‌المللی و ارتقای آگاهی عمومی جامعه منتهی می‌شود.