به گزارش پایگاه خبری نوفه، در دهه‌های آغازین قرن بیست‌ویکم، مؤلفه‌های قدرت، اقتصاد و حکمرانی در جهان دستخوش تحولات عمیقی شده‌اند. در حالی که در گذشته منابع طبیعی و توان نظامی نقش تعیین‌کننده‌ای در جایگاه کشورها داشتند، امروز علم، فناوری و ظرفیت تبدیل دانش به ارزش اقتصادی، از مهم‌ترین شاخص‌های اقتدار ملی در عرصه بین‌المللی به شمار می‌روند.
در همین راستا، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری مجموعه‌ای از اقدامات راهبردی را با هدف تقویت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در زیست‌بوم جهانی علم و فناوری طراحی و اجرا کرده است.
بر اساس گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴، این اقدامات در پنج محور اصلی شامل توسعه زیرساخت‌های حقوقی و نهادی، شبکه‌سازی نخبگانی، گسترش همکاری‌های پژوهشی، توسعه صادرات دانش‌بنیان و اجرای ابتکارات ویژه دیپلماسی علمی دنبال شده است.
در چارچوب این برنامه‌ها، زمینه ۸۶۸ مورد همکاری با متخصصان ایرانی خارج از کشور فراهم شده، پیگیری‌های لازم برای تصویب و ابلاغ اساسنامه «سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی» انجام گرفته و صادرات محصولات و فناوری‌های پیشرفته به مقاصد راهبردی توسعه یافته است.
توسعه زیرساخت‌های حقوقی و نهادی همکاری‌های بین‌المللی
ایجاد ساختارهای قانونی و نهادی، یکی از پیش‌نیازهای اساسی برای شکل‌گیری همکاری‌های علمی و فناورانه پایدار به شمار می‌رود. در همین زمینه، تمهیدات لازم برای تصویب و ابلاغ اساسنامه «سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی» در دولت چهاردهم دنبال شده است.
این اقدام با هدف ایجاد نهادی متمرکز، منسجم و پاسخ‌گو برای راهبری دیپلماسی علمی و فناورانه کشور انجام شده و می‌تواند زیرساخت حقوقی لازم برای هماهنگی بیشتر فعالیت‌های بین‌المللی در این حوزه را فراهم کند.
بهره‌گیری از ظرفیت متخصصان و نخبگان بین‌المللی
استفاده از ظرفیت سرمایه انسانی ایرانی و بین‌المللی، یکی دیگر از محورهای اصلی این برنامه بوده است. در این راستا، پلتفرم‌های تخصصی «کانکت» و «آی‌کانکت» نقش مهمی در توسعه همکاری‌های علمی، فناورانه و کارآفرینانه ایفا کرده‌اند.
در قالب پلتفرم کانکت (Connect)، زمینه ۸۶۸ مورد همکاری مؤثر میان متخصصان ایرانی مقیم خارج از کشور و مراکز داخلی فراهم شده است. این همکاری‌ها شامل ۴۳۱ پروژه جایگزین خدمت سربازی، ۶۳ پروژه آموزشی و پژوهشی از جمله دوره‌های پسادکتری و فرصت مطالعاتی، تأسیس ۲۱۲ شرکت دانش‌بنیان و برگزاری ۱۶۲ برنامه سخنرانی و کارگاه تخصصی بوده است.
همچنین در چارچوب پلتفرم آی‌کانکت (i-Connect) که با هدف جذب و بهره‌گیری از استعدادهای بین‌المللی راه‌اندازی شده است، ۶۶ پرونده همکاری تأیید و ۱۶۵ فقره دفترچه اقامت ویژه برای متخصصان و کارآفرینان غیرایرانی صادر شده است. این اقدام، مسیر حضور و فعالیت نیروهای متخصص بین‌المللی در زیست‌بوم نوآوری کشور را تسهیل می‌کند.
گسترش همکاری‌های پژوهشی مشترک و اعزام تیم‌های فناور
در حوزه همکاری‌های علمی و پژوهشی بین‌المللی، فراخوان‌های مشترک تحقیق و توسعه با کشورهای چین، ازبکستان و آلمان برگزار شده است. اجرای این فراخوان‌ها به دریافت ۲۴۰ طرح پژوهشی مشترک منجر شده و زمینه تعامل بیشتر میان پژوهشگران و مراکز علمی ایران و سایر کشورها را فراهم آورده است.
همچنین از اعزام چهار تیم پژوهشی برجسته ایرانی به مراکز تحقیقاتی معتبر بین‌المللی حمایت شده است. مراکز «سینکروترون سولیل» در فرانسه، «الترا» در ایتالیا و «سزامی» در اردن، از جمله مراکزی هستند که تیم‌های پژوهشی ایرانی در قالب این برنامه با آن‌ها تعامل داشته‌اند.
توسعه صادرات دانش‌بنیان و حضور در بازارهای جهانی
تبدیل دستاوردهای علمی و فناورانه به ارزش اقتصادی، از مسیر ورود شرکت‌ها و محصولات دانش‌بنیان به بازارهای جهانی دنبال شده است. در این زمینه، ۳۲۴ مورد حمایت صادراتی در سال ۱۴۰۳ و ۲۲۷ مورد حمایت در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ به ثبت رسیده است.
در بخش توسعه زیرساخت‌های برون‌مرزی، خانه نوآوری و فناوری ایران در ونزوئلا و شعبه پکن در چین راه‌اندازی شده است. همچنین مجوز فعالیت کارگزاران مدیریت صادرات در ترکیه، ارمنستان و منطقه بالکان صادر شده تا مسیر ورود محصولات دانش‌بنیان ایرانی به بازارهای هدف تسهیل شود.
در حوزه صادرات محصولات و فناوری‌های پیشرفته نیز اقداماتی از جمله انتقال فناوری «آلوگرفت و زنوگرفت» به ازبکستان، صادرات دستگاه‌های دیالیز به ونزوئلا، صادرات دستگاه شبیه‌ساز جراحی چشم به چین و صادرات ربات جراح سینا به اندونزی انجام شده است.
از سوی دیگر، با هدف توانمندسازی شرکت‌های دانش‌بنیان برای حضور مؤثرتر در بازارهای خارجی، ۵۵۱ مورد حمایت توانمندسازی صادراتی ارائه شده و کمپ‌های بین‌المللی‌سازی در ۱۰ استان کشور برگزار شده است.
همچنین راه‌اندازی یک پلتفرم منسجم برای همانندگزینی شرکت‌ها و تشکیل کنسرسیوم‌های صادراتی، با پشتیبانی ۳۴ کارگزار حرفه‌ای، از دیگر اقدامات صورت‌گرفته در مسیر توسعه صادرات فناوری‌محور کشور بوده است.
دیپلماسی علمی در پیمان‌ها و تعاملات راهبردی
بهره‌گیری از فرصت‌های دیپلماتیک برای گسترش همکاری‌های علمی و فناورانه، یکی دیگر از محورهای مورد توجه در گزارش عملکرد معاونت علمی است.
در این چارچوب، مشارکت در کارگروه‌های علم و فناوری کمیسیون‌های مشترک با کشورهایی همچون روسیه، ترکیه، عراق، مالزی، جمهوری آذربایجان و ونزوئلا دنبال شده است.
همچنین توسعه تعاملات ایران در گروه بریکس، همکاری با یونیسف و ارتباط مستمر با سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) و کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD)، با هدف تقویت حضور بین‌المللی ایران و انعکاس دقیق‌تر ظرفیت‌های کشور در شاخص جهانی نوآوری پیگیری شده است.
در بخش دیگری از این اقدامات، نخستین همایش نخبگان علمی و فرهنگی افغانستانی در بهمن‌ماه ۱۴۰۳ با حضور ۱۳۰ نفر از سرآمدان افغانستانی مقیم ایران برگزار شد. این رویداد با هدف ایجاد زمینه همکاری‌های علمی، فرهنگی و دانش‌محور میان نخبگان دو کشور شکل گرفت.
مجموعه اقدامات انجام‌شده در حوزه تعاملات بین‌المللی علم و فناوری و صادرات دانش‌بنیان، بیانگر توجه دولت چهاردهم به ظرفیت علم، فناوری و سرمایه انسانی در تقویت اقتدار ملی، توسعه بازارهای جهانی و حرکت به سوی اقتصادی دانش‌بنیان و پایدار است.
