به گزارش پایگاه خبری نوفه، حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، با تأکید بر ضرورت تحول در شیوههای حل مسائل اجتماعی، شهری و اقتصادی گفت: رویکردهای سنتی، بخشی و صرفاً متمرکز، بهتنهایی پاسخگوی پیچیدگی مسائل امروز نیستند. گسترش فناوریهای دیجیتال، هوش مصنوعی، تحلیل داده و الگوهای نوین مشارکت مردمی، زمینه را برای شکلگیری نسل جدیدی از حکمرانی فراهم کرده است؛ حکمرانیای که در آن، حل مسئله از ساختارهای صرفاً اداری و متمرکز فراتر رفته و به شبکههای مشارکتی، محلی و یادگیرنده سپرده میشود.
افشین افزود: در چنین فضایی، توسعه «مراکز نوآوری اجتماعی محلهمحور» میتواند بهعنوان یکی از ابزارهای مؤثر در تحول حکمرانی نوآوری کشور مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به کارکرد این مراکز اظهار کرد: مراکز نوآوری اجتماعی محلهمحور، صرفاً فضاهایی فیزیکی یا پروژههایی حمایتی نیستند؛ بلکه بستری برای تبدیل محلات شهری به کانونهای فعال حل مسئله، توانمندسازی سرمایه انسانی، توسعه اقتصاد محلی و خلق ارزش پایدار اجتماعی و اقتصادی به شمار میروند. در این الگو، محله بهعنوان کوچکترین و در عین حال مؤثرترین واحد مداخله اجتماعی شناخته میشود؛ فضایی که مسائل واقعی مردم در آن ملموستر، قابلدرکتر و حلپذیرتر است.
معاون علمی رئیسجمهور، حل مسائل چندلایه اجتماعی را نیازمند شکلگیری شبکهای از همکاری، اعتماد و یادگیری مشترک دانست و تصریح کرد: در این چارچوب، مردم تنها دریافتکنندگان خدمات نیستند؛ بلکه در طراحی، اجرا و توسعه راهحلها، نقشی فعال و مشارکتمحور ایفا میکنند.
افشین با تأکید بر نقش فناوری در این الگو گفت: فناوری در مراکز نوآوری اجتماعی، ابزاری برای توانمندسازی و ارتقای کیفیت حل مسئله است. هدف صرفاً توسعه فناوری، ایجاد استارتآپ یا شکلگیری شرکتهای دانشبنیان نیست؛ بلکه باید فناوریهای کاربردی را به خدمت حل مسائل روزمره مردم درآورد و آنها را وارد متن زندگی اجتماعی کرد.
وی ادامه داد: بهرهگیری از هوش مصنوعی، تحلیل دادههای اجتماعی، پلتفرمهای خدمات محلی، فناوریهای مشارکتی و سامانههای دادهمحور میتواند به شناسایی دقیقتر مسائل، طراحی مداخلات اثربخشتر و ارزیابی مستمر نتایج کمک کند. در این رویکرد، فناوری جایگزین انسان نیست، بلکه زیرساختی برای تقویت ظرفیتهای انسانی و نهادی در مسیر حل مسائل اجتماعی و اقتصادی محسوب میشود.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین با اشاره به تجربههای جهانی و نمونههای موفق داخلی اظهار کرد: موفقترین الگوهای نوآوری اجتماعی بر سه محور «محلی بودن»، «مشارکتی بودن» و «دادهمحور بودن» استوارند. بر همین اساس، مراکز نوآوری اجتماعی محلهمحور میتوانند مأموریتهایی از جمله پایش هوشمند مسائل محله، طراحی و آزمون مداخلات نوآورانه، توسعه کسبوکارهای اجتماعی و محلی، ارتقای مهارتهای دیجیتال و فناورانه نسل جوان و ایجاد شبکه همکاری میان مردم، نهادهای عمومی، دانشگاهها و بخش خصوصی را بر عهده بگیرند.
به گفته افشین، این مراکز همچنین ظرفیت آن را دارند که به بستری برای راهاندازی آزمایشگاههای نوآوری اجتماعی، مراکز مهارتآموزی دیجیتال، شتابدهندههای کسبوکار اجتماعی و پلتفرمهای خدمات محلی تبدیل شوند؛ زیرساختهایی که علاوه بر کمک به حل مسائل اجتماعی، زمینه خلق فرصتهای اقتصادی جدید و توسعه اشتغال محلی را نیز فراهم میکنند.
وی تحقق موفق این الگو را در گرو شکلگیری حکمرانی شبکهای و چندسطحی دانست و گفت: در این مدل، معاونت علمی نقش سیاستگذار، تنظیمگر و تسهیلگر را بر عهده خواهد داشت؛ شهرداریها و بنیادها، بستر و زیرساختهای محلی را فراهم میکنند؛ دانشگاهها بهعنوان بازوی علمی و ارزیاب اثرگذاری عمل خواهند کرد؛ بخش خصوصی در جایگاه شریک توسعه و سرمایهگذار حضور مییابد و جامعه محلی نیز بهعنوان ذینفع اصلی، بازیگر محوری این فرآیند خواهد بود.
افشین با تأکید بر ضرورت پایداری مالی این مراکز خاطرنشان کرد: استمرار فعالیت مراکز نوآوری اجتماعی محلهمحور، مستلزم عبور از مدلهای صرفاً حمایتی و حرکت به سوی الگوهای ترکیبی و پایدار تأمین مالی است. حمایتهای اولیه شهرداریها، بنیادها و بخشی از منابع مسئولیت اجتماعی شرکتها میتواند نقش پیشران را ایفا کند؛ اما در ادامه، درآمدهای آموزشی، ارائه خدمات دادهمحور، قراردادهای حل مسئله، مشارکت بخش خصوصی و توسعه کسبوکارهای اجتماعی باید به منابع اصلی پایداری این مراکز تبدیل شوند.
رئیس بنیاد ملی نخبگان در پایان تأکید کرد: اصل بنیادین در این مسیر، تبدیل مراکز نوآوری اجتماعی از ساختارهایی هزینهمحور به نهادهایی ارزشآفرین در ابعاد اجتماعی و اقتصادی است. با این حال، اجرای این الگو بدون چالش نخواهد بود. تعدد نهادهای تصمیمگیر، ضعف زیرساخت دادههای اجتماعی، محدودیت منابع مالی پایدار، سطح پایین اعتماد اجتماعی در برخی مناطق و خطر تبدیل شدن این مراکز به ساختارهایی نمادین و اداری، از مهمترین مخاطرات پیش روی این مسیر به شمار میروند.
